Gebelikte tiroid hastalıkları

Gebelik hiperdinamik bir durumdur. Artmış östrojen tiroid bezini büyütür ve tiroid hormon salınımını arttırır. Tiroid bozuklukları kadınlarda erkeklere göre daha fazladır. Gebelerde daha çok hipotiroidiye rastlanır, tedavi edilmezlerse gebe kalmaları mümkün olmayabilir.

Gebelerde tiroid fonksiyon bozukluğu %1-2 oranında karşımıza çıkar.

Tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesinde en kullanışlı test TSH ölçümüdür. Bunun yanında T4 'e de bakılmalıdır.

Tiroid bezi iki tane hormon yapar. Bu hormonlar T4 (Tiroksin), T3'tür. Bu hormonların aşırı miktarda üretilmesi hipertiroidi, gereğinden az üretilmesine de hipotiroidi denir. Tiroid bezinin çalışması beyinde bulunan ve hipofiz adı verilen bezden salgılanan TSH (Tiroidi uyarıcı hormon)ile kontrol edilir.

Tiroid bezinin her türlü büyümesine guatr denilir. Gebelikte tiroid bezi bir miktar fizyolojik olarak büyüyebilir.

Nodül, tiroid bezi içinde normal dışı doku oluşmasıdır.

Tiroidit: Tiroid bezi iltihaplanmasına denir.

Tiroid hastalıklarının çoğunluğu otoimmun kaynaklıdır. Vücudun bağışıklık sisteminin bir takım mekanizmalar sonucu kendi tiroid dokusuna karşı antikor üretip tiroid bezi fonksiyonlrını bozması olayıdır. Serum Anti TPO ve Anti TG düzeyleri bakılarak tanı konulabilir. Gebelikte Anti TPO pozitifliği tiroid fonksiyonları normal olsa bile artmış düşük riski ile birliktedir. Tiroid antikorları pozitifliği tüp bebek tedavisi başarısızlığı için risk faktörüdürler.

Gebe kadınlarda gebeliğin başlangıcından doğuma kadar organ sistemlerinde yapısal ve işlevsel değişiklikler olur. Doğurganlık çağındaki kadınlarda görülen birçok endokrin bozukluk (hormonal) çocuk sahibi olabilmeyi engellediği ve gebelik süresince de anne ve çocuk üzerinde istenmeyen sonuçlara yol açabileceği için uygun şekilde tespiti ve tedavileri gerekir
Tiroid bezi rahatsızlıkları gebelik öncesinde tanı konmuş olabileceği gibi gebelik esnasında da gelişebilir.

Gebelikte Tiroid Hastalığının Belirtileri

Çarpıntı, halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kusma
Gebelikte tiroid fonksiyon testleri istendiğinde TSH ve gerektiğinde T3 ve T4 ün serbest formları istenmelidir. Gebelik hormonu ile benzerliği nedeniyle TSH düzeylerinde düşme ve en yüksek serbest T4 düzeyi gebelik hormonunun pik yaptığı erken gebelik döneminde gözlenir.

Gebelikte iyot eksikliğini önlemek için iyotlu tuz, deniz ürünleri ve iyottan zengin gıdalar ve gıda ekleri ile günlük 250-300 mikrogram iyot alınması sağlanmalıdır. İyot eksikliği düzeltilmezse, ağırlık derecesiyle bağlantılı olarak bebeğin zeka düşüklüğünden, ağır gelişme ve sinir sistemi bozukluklarına varan tablolar ortaya çıkabilir. Yeterli iyot alımının en iyi göstergesi idrarla atılan iyot miktarı tayinidir.

Anne karnındaki bebeğin tiroid hormon düzeyleri gebeliğin ilk aylık dönemin sonuna kadar anneye bağımlıdır. Annenin T4 düzeyleri bebeğin büyümesi ve erken beyin fonksiyonlarının gelişmesi açısından çok önemlidir.

Gebelikte tiroid hastalığı açısından riskli bireyler taranmalıdır. Taramada TSH ve Serbest T4 ölçümleri kullanılır.

 

Gebelikte Tiroid Hastalığı İçin Risk Faktörleri:

  • Ailesinde veya kendisinde tiroid hastalığı öyküsü veya tiroid hastalığını düşündüren bulguların varlığı
  • Daha önce tiroid amaliyatı geçirmişler
  • Tip 1 diyabet  veya otoimmun hastalık varlığı
  • Tiroid otoantikor varlığı
  • Anemi, düşük sodyum ve yüksek kolesterol varlığı
  • Kısırlık tedavisi görmüş bayanlar
  • Baş ve boyun bölgesine radyoterapi almış bayanlar
  • Daha önce mükerrer düşük ve ölü doğum öyküsü olanlar

Hipotiroidi ve Gebelik:

Gebe kadınların %2 sinde hipotiroidi (subklinik)bulunur. Cerrahi veya radyasyon tedavisi sonrası tiroid hormon sentezinin yetersizliğine bağlı veya primer hipofiz bezi yetmezliğine bağlı gelişebilir.En önemli sebebi otoimmün tiroid hastalığıdır (Hashimato tiroiditi). İyot eksikliği olan bölgelerde ise iyot eksikliğine bağlı olabilir.
Kan tetkikinde TSH yüksekliği ve beraberinde ST3, ST4 düşüklüğü ile kolaylıkla tanı konulur.

Hipotiroidinin Klinik Belirtileri:

  • Kilo artışı ve yorgunluk
  • Unutkanlık,hafıza bozukluğu
  • Göğüsten süt gelme
  • Yavaş konuşma
  • Yüzde ve göz kapaklarında ödem
  • Azalmış terleme ve soğuk intoleransı
  • Kuru cilt
  • Reflekslerde azalma
  • Kabızlık

Hem annenin hem de fetal hipotiroidinin bebek (fetus) üzerinde istenmeyen olumsuz etkileri vardır. Bu etkiler arasında düşükler, gebelik zehirlenmeleri,doğum sonrası kanama riski, yenidoğan bebekte doğumsal hipotiroidi, çocukta zeka ve bilişsel fonksiyon bozuklukları bulunur. Gebelikler öncesi mutlak ekarte edilmeli, gereğinde hemen tedaviye başlanmalıdır.Tedavi, eksik olan tiroid hormonunu yerine koyma yoludur. TSH değerinin 2,5 Mu/L değerinin altında olması önerilir. Gebeliğin ilk haftalarında tiroid hormon ihtiyacı %30-50 artar.

Kanlarında tiroid dokusu ve fonksiyon gören enzimlere karşı antikor taşıyan otoimmün bayanlar da hipotiroidi gelişme riski altındadır ve gebelikte TSH kan testi ile takip edilmelidir (Anti TPO ve Anti TG ).
 

Hipertiroidi ve Gebelik:


Hipertiroidi gebelikte %0,2-1 sıklıkla rastlanmaktadır. Vakaların çoğu daha önceden Hipertiroidisi olan Graves Hastalarıdır.
Hipertiroidi annede düşük, gebelik ile ilişkili hipertansiyon, erken doğum eylemi, anemi, enfeksiyon, kalp ritm bozuklukları ve daha ilerlemiş olgularda kalp yetmezliği ve tiroid krizine yol açabilir. Bebek açısından anne karnında gelişme geriliği, ölü doğum ve erken doğum olası istenmeyen sorunlardır.

Laboratuvar değerlerinde TSH düşük, ST4 ve ST3 yüksek saptanarak tanı konulur.

Gebeliğin ilk dönemlerinde saptanabilen TSH düşüklüğü,gebelik normal fizyolojisi ve aşırı gebelik kusmalarının eşlik ettiği hiperemezis gravidarum dan ayırt edilmelidir.Hipertiroidinin en sık sebebi olan Graves hastalığının tanısı TSH reseptör antikorunun pozitifliği ile desteklenir.

Graves hastalığı ya da toksik nodüler guatra (TNG) bağlı hipertiroidiyi önleyici ilaçlarla tedavi edilmelidir.Tedavi gebelikte  uygun ilaçlarla olmalı ve etkinliği 4-6 hafta aralarla kan testleri ile kontrol edilmelidir. Gebelerde hipertiroidi tedavisinde atom (radyoaktif iyot ) tedavisi mümkün değildir.
Graves hastalığı olan annelerden doğan tüm yenidoğanlar, tiroid bozuklukları açısından değerlendirilmeli ve gerektiğinde tedavi edilmelidirler.

Gebelik Hiperemezisi ve Hipertiroidi birbiri ile karıştırılabilecek kadar belirtileri benzer hastalıklardır.
Aşırı gebelik kusması olan kadınların yaklaşık %65'inde geçici hipertiroidi belirtileri ortaya çıkabilir ve bu nedenle her hastada tiroid fonksiyon testleri bakılmalıdır. Erken gebelik döneminde kilo kaybı, kusma, taşikardi ve laboratuarda hipertiroidi bulguları her ikisinde vardır. Bu kadınlarda daha öncesine ait tiroid hastalığı veya guatr öyküsü yoktur. Tiroid antikorları negatifdir. Kusmanın ciddiyeti, tiroid fonksiyon bozukluğu ile parelellik gösterebilir. Sebebi gebelik hormonunun tiroid bezini uyarmasıdır. Klinik en geç 10 hafta içinde kendiliğinden düzelir. İlaç kullanılması önerilmez.

Doğum Sonrası Tiroidit (Tiroid Bezi Enfeksiyonu):
Anti TPO antikoru pozitif olduğu bilinen kadınlarda doğumdan sonra 3 ve 6 . aylarda TSH bakılmalıdır. Doğum sonrası tiroidit sonrası kalıcı hipotiroidi gelişme riski arttığı için yıllık TSH takibi uygundur.
Tiroid bezi bozuklukları, gebelik döneminde ve gebe kalmayı düşünen kadınlarda kolayca taranıp, tanısı koyulabilen ve tedavisi erken dönemde başlandığında hem anne adayını hem de yenidoğanı gelişebilecek komplikasyonlardan korumak mümkündür.